Test pasmowości kolorów

Pasmowość to sytuacja, gdy płynny gradient – niebo, mgła albo cień – wyświetla się jako widoczne paski lub stopnie zamiast ciągłego przejścia. Dzieje się tak, gdy gdzieś w torze brakuje odcieni: panel 6-bitowy (262 144 kolory), wąskie gardło 8-bitowe w kablu lub ustawieniach GPU albo agresywne przetwarzanie obrazu kwantujące płynne tony. Nasze narzędzie pokazuje sześć bezstratnych gradientów, więc dokładnie widać, które kolory i zakresy jasności są dotknięte.

Test zajmuje około 2 minut: (1) Ustaw normalną jasność i wyłącz tryby „żywe”. (2) Kliknij „Rozpocznij test” i otwórz szary gradient. (3) Patrz z normalnej odległości – płynność oznacza zdrowy tor, paski oznaczają pasmowość. (4) Powtórz z gradientami czerwonym, zielonym, niebieskim, ciemnym i jasnym. (5) Przełącz kierunek poziomy / pionowy. (6) Przy paskach przejdź poprawki: maksymalna głębia w GPU, lepszy kabel, pełny zakres RGB, nowe sterowniki – potem wróć na tę stronę.

Nawet prawdziwe panele 8-bitowe (16,7 mln kolorów) potrafią pasmować, gdy otoczenie jest słabsze: panel 6-bit + FRC reklamowany na wyrost, GPU w trybie 6-bit lub ograniczonego zakresu, stary kabel HDMI 1.4 dławiący pasmo 4K albo „redukcja szumów” spłaszczająca subtelne tony. Liczy się też treść – mocno skompresowany streaming pasmuje na każdym ekranie. Wartość tej strony to izolacja: bo gradienty są bezstratne, pasmowość tutaj wyklucza kodowanie i wskazuje panel, kabel albo ustawienia GPU.

Tak. Za mała przepustowość kabla zmusza GPU i ekran do negocjacji w dół – często po cichu spada głębia kolorów albo próbkowanie chromy (4:2:2 zamiast 4:4:4), a oba powodują pasmowość. Dla 4K 60 Hz potrzeba HDMI 2.0+ lub DisplayPort 1.2+; dla 4K 120 Hz potrzeba HDMI 2.1 albo DP 1.4. Jeśli pasmowość pojawiła się po wymianie kabla lub GPU, kabel to podejrzany numer jeden – i najtańszy do sprawdzenia. Po wymianie kabla uruchom szary gradient ponownie i porównaj.

Głębia bitowa określa liczbę odcieni na kanał R, G i B: 6 bitów daje 64 odcienie na kanał (262 144 kolory), 8 bitów daje 256 na kanał (16,7 mln kolorów), a 10 bitów daje 1024 na kanał (1,07 mld kolorów). Charakterystyczna różnica: panele 6-bitowe pokazują grube, równo rozstawione paski; panele 8-bitowe są płynne poza skrajnymi cieniami; panele 10-bitowe przy sygnale 10-bitowym są praktycznie wolne od pasm. Wiele „8-bitowych” budżetowych monitorów to w istocie 6-bit + FRC – ten test pomaga to zdemaskować.

Ludzki wzrok najczulej wyłapuje stopnie w ciemnych tonach, a ciemne gradienty rozciągają nieliczne odcienie przy czerni na dużej powierzchni – więc każda słabość głębi bitowej wychodzi najpierw w cieniach, mgle i nocnym niebie. Do tego niektóre panele i gamingowe „stabilizatory czerni” miażdżą lub kwantyzują detal przy czerni. Dlatego narzędzie ma dedykowany ciemny gradient (#000→#333): to test tortur dokładnie dla tonów, w których pasmowość się chowa. Delikatne stopnie tylko w dolnych 5% są normalne na panelach konsumenckich.

Zwykle nie. Serwisy streamingowe mocno kompresują wideo, a gradienty cierpią pierwsze – blokowe, migoczące plamy w ciemnych scenach to artefakty bitrate, nie wada panelu. Rozstrzygający test: zapauzuj film i otwórz tę stronę. Jeśli nasze bezstratne gradienty są płynne, a YouTube pasmuje, monitor jest niewinny, a winne kodowanie. Spróbuj wyższej jakości albo lokalnego pliku z bitrate 20–50 Mb/s, zanim ruszysz ustawienia ekranu.

Dithering (i czasowy FRC) maskuje pasmowość, rozsypując szum między sąsiednimi odcieniami, które oko uśrednia w tony pośrednie. Działa dobrze: większość paneli 6-bit + FRC wygląda przekonująco płynnie w normalnych treściach. To jednak kamuflaż, nie realne odcienie – gradient tortur jak nasza ciemna rampa potrafi odsłonić bazowe stopnie, a słaby dithering dodaje ziarno widoczne z bliska. Włącz dithering GPU lub wyjście „deep color”, jeśli jest oferowane – to zawsze pomaga.

Tak. Nowoczesne telefony z OLED zwykle renderują znakomite gradienty – otwórz tę stronę w mobilnej przeglądarce i sprawdź rampy szarą i ciemną. W telewizorze użyj wbudowanej przeglądarki albo sygnału z laptopa i najpierw wyłącz tryby „żywe”, redukcję szumów i oszczędzanie energii, bo wszystkie kwantyzują gradienty. Sprawdź też pełny zakres RGB: wiele telewizorów domyślnie ustawia ograniczony zakres na HDMI, a to klasyczna ukryta przyczyna pasmowości naprawiana za darmo w 30 sekund.

W pełni bezpieczny. Narzędzie wyświetla spokojne statyczne gradienty renderowane zwykłym CSS – bez strobowania, bez rozbłysków wysokiej jasności, bez wielogodzinnych pętli. Nic tutaj nie uszkodzi panelu LCD, OLED ani żadnego innego, a 2-minutowa kontrola jest daleko poniżej progu wypalania. Cały rendering jest lokalny: zero żądań sieciowych, zero dostępu do kamery, zero zbierania danych.

HDR zwykle zmniejsza pasmowość, ponieważ 10-bitowy tor HDR przenosi cztery razy więcej odcieni niż 8-bitowe SDR, a gładsze przejścia oznaczają mniej widocznych stopni. Właśnie dlatego gradient, który w SDR wygląda na paskowaty, po włączeniu HDR potrafi być czysty. Haczyk: HDR podnosi też szczytową jasność i rozciąga zakres tonalny, więc każde słabe ogniwo robi się bardziej widoczne — źródło 8-bitowe, sygnał z próbkowaniem chromy albo panel, który przyjmuje wejście 10-bitowe, a wewnętrznie sprowadza je ditheringiem w dół, nadal pokaże stopnie, teraz rozłożone na szerszym zakresie. Przetestuj ten sam ciemny gradient w SDR i HDR na swoim ekranie i porównaj, gdzie wypadają paski.

System operacyjny rzadko mówi to wprost, dlatego sprawdź sterownik graficzny. W Windows otwórz panel sterowania GPU i poszukaj wpisu głębi kolorów wyjścia lub formatu koloru dla swojego ekranu; w Linuksie zwykle wymienia go ustawienia wyświetlania albo narzędzie sterownika. Pulpit 10-bitowy wymaga zgody czterech ogniw: wyjścia GPU obsługującego 10 bitów, kabla o wystarczającej przepustowości, wejścia ekranu, które je przyjmuje, oraz trybu obrazu, który nie wymusza 8 bitów. Po takiej konfiguracji uruchom gładki szary gradient i porównaj go z tym samym gradientem w trybie 8-bitowym. Jeśli liczba pasków jest identyczna, dodatkowa głębia nie dociera do panelu.